Bir milletin geleceğini tehdit eden en büyük tehlike, her zaman sınırlarının ötesinden gelmez. Bazen asıl tehlike, devletin koridorlarında, siyasetin karar mekanizmalarında ve sivil toplumun temsil makamlarında kendisini gizleyen çıkar ilişkilerinde ortaya çıkar. Tarih bize göstermiştir ki devletler yalnızca dış müdahalelerle değil, içeriden aşınan kurumlarla, zayıflayan ahlaki değerlerle ve kaybolan toplumsal iradeyle de güç kaybeder. Bugün Türkiye'den Avrupa'ya, Azerbaycan'dan Türk dünyasının tamamına uzanan gelişmeleri değerlendirirken bu gerçeği görmezden gelemeyiz. Mesele artık kimin hangi makamda bulunduğu değil, o makamın hangi değerlere, hangi menfaatlere ve hangi iradeye hizmet ettiğidir. Çünkü makam sahibi olmakla devlet adamı olmak, bir kurumu yönetmekle bir davanın sorumluluğunu taşımak aynı şey değildir.
Devlet adamlığı, yalnızca yetki kullanmak değil, gerektiğinde kendi çevresindeki yanlışlara karşı da tavır koyabilmektir.
Bir milletin gerçek gücü, kurumlarının büyüklüğünden önce o kurumları yönetenlerin ahlaki ve siyasi karakterinde saklıdır.
Avrupa'daki Türk toplumu, altmış yılı aşan göç tecrübesiyle artık ekonomik, siyasi ve toplumsal bakımdan önemli bir güç haline gelmiştir. Ancak bu gücün ne ölçüde bağımsız, şeffaf ve ilkeli bir kurumsal temsil yapısına kavuştuğu ciddi biçimde sorgulanmalıdır. Özellikle 15 Temmuz hain darbe girişiminin ardından FETÖ'nün yurt dışı yapılanmaları, Avrupa'daki örgütsel faaliyetleri ve farklı kurumlar üzerinden nüfuz oluşturma ihtimali, üzerinde kararlılıkla durulması gereken bir meseledir.
Bugün sormamız gereken soru açıktır: 15 Temmuz sonrasında gerçekten kapsamlı bir kurumsal arınma mı yaşandı, yoksa bazı örgütsel ilişkiler yalnızca kimliklerini, yöntemlerini ve görünürlüklerini mi değiştirdi? Bu soruyu sormak kimseyi peşinen suçlamak değildir. Ancak bu sorudan kaçmak da kurumsal sorumlulukla bağdaşmaz. Elbette hiçbir insan, siyasi görüşü veya Türkiye'den ayrılmış olması nedeniyle suçlanamaz.
Suç isnadı somut delile dayanmalı, hukuk herkes için geçerli olmalıdır. Bununla birlikte devlet kurumlarının, siyasi yapıların ve sivil toplum kuruluşlarının örgütlü çıkar ağlarına karşı korunması da meşru bir sorumluluktur. Siyaset biliminde kurumsal ele geçirilme olarak tanımlanan olgu, bir kurumun görünürde kendi amaçları doğrultusunda faaliyet gösterirken karar alma süreçlerinde farklı çıkar merkezlerinin etkisi altına girmesidir. Asıl tehlike de burada başlamaktadır. Bir kurumun tabelası değişmeden, yöneticileri yerinde dururken, hatta söylemleri aynı kalırken karar alma iradesi başka menfaatlerin hizmetine girebilir. Bu nedenle artık yalnızca insanların söylediklerine değil, aldıkları kararlara, kurdukları ilişkilere ve ortaya koydukları sonuçlara bakmak zorundayız.
Vatanseverlik bir kimlik beyanı değil, kamu yararı karşısında verilen ahlaki bir imtihandır.
Bu mesele yalnızca Avrupa'daki Türk toplumunun meselesi değildir. Türkiye'nin siyasi ve idari yapıları da aynı ciddiyetle değerlendirilmelidir. Devletin ve milletin menfaatlerini savunduğunu söyleyen herkesin, uygulamalarıyla bu iddiasını ne ölçüde doğruladığı sorgulanabilmelidir.
Çünkü devlet sadakati sloganlarla değil, sorumlulukla; dava bilinci kişisel yakınlıklarla değil, ilkelerle ölçülür. Bugün siyasetin en büyük sorunlarından biri, liyakatin yerini yakınlığın, ehliyetin yerini sadakat görüntüsünün, kurumsal sorumluluğun yerini kişisel hesapların alabilmesidir. Böyle bir ortam yalnızca fırsatçı kişilikleri değil, organize çıkar ağlarını da besler.
Devletin gücünü korumanın yolu, kurumları eleştiriden muaf tutmak değildir. Tam tersine, kurumların denetlenebilirliğini ve hesap verebilirliğini güçlendirmektir. Bu nedenle Türkiye'de kamu görevlerine ve stratejik kurumlara yapılacak atamalarda liyakat, mesleki yeterlilik ve etik geçmiş esas alınmalı; çıkar çatışması beyanları, bağımsız denetim mekanizmaları ve düzenli faaliyet raporları kurumsal yönetimin ayrılmaz parçası haline getirilmelidir. Siyasi ve idari sorumluluk taşıyan kişilerin kararları, yalnızca görevde bulundukları dönemde değil, görev sonrasında da hukuki ve kurumsal denetime açık olmalıdır. Devletin güvenliği ile hukukun üstünlüğü birbirinin alternatifi değildir.
Güçlü devlet, yanlışları saklayan değil, yanlışların hesabını sorabilen devlettir.
Devlet aklı ise kişilere duyulan sınırsız güven üzerine değil, kişilerin değişmesine rağmen ayakta kalabilen sağlam kurumlar üzerine inşa edilir.
Bugün Azerbaycan'da başörtülü öğrencilerin eğitime erişimi etrafında gündeme gelen tartışmalar da aynı tarihsel ve siyasi bilinçle değerlendirilmelidir.
Türkiye, 28 Şubat sürecinde başörtüsü üzerinden yürütülen ayrıştırıcı politikaların toplumsal sonuçlarını yaşamış bir ülkedir. Genç kadınların eğitim haklarının sınırlandırıldığı, inanç ile kamusal hayat arasında yapay karşıtlıkların üretildiği o dönem, devlet ile toplum arasındaki güven ilişkisinde derin yaralar bırakmıştır. Türkiye'nin yaşadığı bu tecrübe, yalnızca geçmişte kalmış bir siyasi hadise değil, bütün Türk dünyasının üzerinde düşünmesi gereken tarihsel bir derstir
